Rybak Stanisław - Mariawityzm. Studium historyczne, Dzieje Narodu i Państwa Polskiego
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Mariawityzm Studium historyczne Stanisław Rybak Edycja: Michał Rybak SPIS TRE CI SPIS TRE CI..................................................................................................................................................... 2 WST P .............................................................................................................................................................. 3 GENEZA MARIAWITIZMU............................................................................................................................ 6 OBJAWIENIE - ZGROMADZENIE KAPŁANÓW MARIAWITÓW............................................................. 9 DELEGACJA MARIAWITÓW W RZYMIE ................................................................................................. 12 ZWI ZEK MARIAWITÓW NIEUSTAJ CEJ ADORACJI UBŁAGANIA ................................................. 15 DALSZE STARANIA W RZYMIE ................................................................................................................ 17 PRÓBY LIKWIDACJI MARIAWITYZMU ................................................................................................... 22 ENCYKLIKA I KL TWA.............................................................................................................................. 30 LEGALIZACJA MARIAWITYZMU ............................................................................................................. 37 ORGANIZOWANIE PARAFII MARIAWICKICH ....................................................................................... 42 OTRZYMANIE SUKCESJI APOSTOLSKIEJ ............................................................................................... 45 MARIAWITYZM W LATACH 1911-1920 .................................................................................................... 47 MIER ZAŁO YCIELKI............................................................................................................................. 50 DZIAŁALNO ARCYBISKUPA J. KOWALSKIEGO (1922-1934) ......................................................... 52 ROZŁAM W MARIAWITYZMIE.................................................................................................................. 62 WYDAWNICTWA MARIAWICKIE ............................................................................................................. 66 DZIAŁALNO SPOŁECZNA KO CIOŁA NA RZECZ WIERNYCH ..................................................... 70 KO CIÓŁ KATOLICKI MARIAWITÓW ..................................................................................................... 73 KO CIÓŁ STAROKATOLICKI MARIAWITÓW ........................................................................................ 76 PODSTAWOWE ZASADY WIARY I ORGANIZACJA KO CIOŁA STAROKATOLICKIEGO MARIAWITÓW .............................................................................................................................................. 86 PODSTAWOWA KSIFGA OBJAWIE M. FRANCISZKI KOZŁOWSKIEJ............................................. 88 NIEKTÓRE WYPOWIEDZI I MY LI M. F. KOZŁOWSKIEJ .................................................................. 103 KALENDARIUM HISTORII MARIAWITYZMU ...................................................................................... 105 ZWIERZCHNICY I BISKUPI MARIAWICCY ........................................................................................... 110 PARAFIE I PLACÓWKI (FILIE) KO CIOŁA STAROKATOLICKIEGO MARIAWITÓW ................... 112 PARAFIE I PLACÓWKI (FILIE) KO CIOŁA KATOLICKIEGOMARIAWITÓW (denominacja felicjanowska) ................................................................................................................................................ 114 BIBLIOGRAFIA ........................................................................................................................................... 115 2 WST P Zbli a si sto lat od powstania mariawityzmu. Najpierw jako ruchu misyjnego w łonie Ko cioła rzymskokatolickiego na ziemiach polskich (w 1893 r.), a nast pnie jako wyodr bnionego, samodzielnego wyznania (w 1906 r.). Nie ma jednak e monografii ani wyczerpuj cego opracowania historii mariawityzmu. W prasie i wydawnictwach okresu przedwojennego, zwłaszcza w formach broszurowych, mariawityzm był raczej przedmiotem szyderstwa i ataków zmierzaj cych do jego zlikwidowania. Nieliczne opracowania powojenne o ko ciołach i zwi zkach wyznaniowych, wyznaniu mariawitów po wi caj niewiele miejsca. Informacje w nich zawarte były niepełne, cz sto nieprawdziwe i bardziej sygnalizowały istnienie mariawitów, ni zawierały rzeczowe dane dotycz ce historii i ideologii mariawityzmu. Sporadyczne naukowe opracowania dotyczyły w skiego kr gu zagadnie , a szczególnie sytuacji prawnej Ko cioła Mariawitów 1 . Dotychczas nie było opracowania historycznego mariawityzmu równie w wydawnictwach mariawickich, które miały z reguły charakter popularno-apologetyczny 2 . Ju z tych przyczyn, wyczerpuj ce opracowanie historii mariawityzmu nie jest dzi zadaniem łatwym. Dokumenty ródłowe s rozproszone. Znajduj si w archiwach Ko cioła Starokatolickiego Mariawitów, w du ej mierze w jego denominacji - Ko ciele Katolickim Mariawitów, w archiwach pa stwowych, archiwach kurii biskupich i diecezjalnych Ko cioła rzymskokatolickiego, a w znacznej cz ci równie w Archiwum Watyka skim. Dopiero szczegółowa analiza całej rozproszonej dokumentacji ródłowej mo e pozwoli na pełn i dogł bn monografi historii mariawityzmu. Opracowanie niniejsze nie pretenduje do rangi w pełni wyczerpuj cego temat, ale spo ród dotychczas publikowanych jest najszersze. W pi miennictwie szerzej zajmuj cym si ruchem mariawickim, szczególn uwag po wi ca si przyczynom powstania mariawityzmu i jego wyodr bnieniu w samodzielny Ko ciół. Pomijaj c na razie stanowisko samych mariawitów, co do celu i podstaw powstania ruchu mariawickiego, na wst pie warto si zapozna z pogl dami pozamariawickimi prezentowanymi w pracach omawiaj cych mariawityzm. Autorzy przedwojennych wydawnictw, przyczyn narodzin ruchu mariawickiego doszukuj si w bli ej nieokre lonych, niezdrowych stosunkach religijnych, jakie pod koniec XIX i na pocz tku XX wieku panowały w Polsce pod zaborem rosyjskim. Dezawuuje si jednak ten ruch dodaj c, e sprzyjały temu w bardzo du ej mierze ciemnota ludu, brak wykształcenia teologicznego i niedostateczny poziom duchowy kleru oraz poparcie władz rosyjskich. Opracowania broszurowe o tytułach nieprzychylnych mariawitom, ukazywały si w wi kszo ci w latach 1906-1911, a nast pnie 1923-I 937. Autorstwo znacznej cz ci broszur było ukryte pod pseudonimami. Ich kolporta zmierzał do skompromitowania i dyskredytacji wyznaniowej mariawitów. Dane i oceny w takich publikacjach nie mog 1 Obszerny wykaz opracowa zamieszczono w Bibliografii w cz ci Wydawnictwa pozamariawickie 2 Wykaz wydawnictw mariawickich zamieszczono w Bibliografii w cz ci Wydawnictwa mariawickie. 3 zatem mie charakteru miarodajnych i obiektywnych. Wskazuj bardziej na ródła i sił ataków na mariawitów, a w kategoriach socjologicznych wiadcz o doniosło ci ruchu mariawickiego, który w takim stopniu wstrz sn ł yciem religijnym w ówczesnej Polsce. Opracowania powojenne przyczyny narodzin mariawityzmu oceniaj z punktu widzenia bardziej społecznego ni religijnego. Jego powstanie przypisuj ch ci przeciwstawienia si rzymskokatolickiemu centralizmowi i absolutystycznej wszechwładzy papie a. Mariawityzm uwa aj oni za owoc wła nie tego centralizmu, usiłuj cego budzi fanatyzm religijny i dewocj , by w ten sposób przeciwstawi si tendencjom modernistycznym oraz odwróci uwag wierz cych, zwłaszcza robotników i chłopów, od zagadnie społecznych i politycznych. W ród tych autorów byli nawet i tacy, którzy dopatrywali si w ruchu mariawickim protestu społecznego, który przybrał form religijn ; ł czyli ruch mariawicki z wrzeniami rewolucyjnymi okresu rewolucji 1905 roku. Dopiero w ostatnich latach, pojawiaj si krótkie studia naukowe analizuj ce pocz tki mariawityzmu w aspekcie historycznym, pastoralnym i teologicznym. Prace te s rozprawami naukowymi, cz sto niepublikowanymi, a co znamienne wywodz si z kr gów Ko cioła rzymskokatolickiego 3 . To całkowicie odmienne ni w okresie przedwojennym, a długi czas i powojennym, spojrzenie autorów rzymskokatolickich na mariawityzm sygnalizuje nowe, wnikliwe i powa ne podej cie do problematyki mariawityzmu. Znacz c rol w istotnej zmianie oceny mariawitów i mariawityzmu odegrali m.in. ks. Stanisław Bajko (jezuita), ks. Daniel Olszewski, ks. bp Władysław Miziołek oraz prekursor wprowadzenia tematyki mariawickiej w duchu ekumenicznym prof. Andrzej Grzegorczyk. Niew tpliwy wpływ na to miały zmiany wewn trz Ko cioła mariawitów, zwłaszcza w 1935 roku, oraz Sobór Watyka ski II. Wielu współczesnych badaczy mariawityzmu podkre la pionierstwo mariawitów polegaj ce na wprowadzeniu ju w pierwszych latach naszego wieku j zyka polskiego (narodowego) do liturgii, cz stej Komunii w. i innych zmian, które w Ko ciele rzymskokatolickim wprowadzono dopiero w nast pstwie obrad Soboru Watyka skiego II. Akcentuje si , e Zgromadzenie mariawitów było zamierzone jako grupa misyjna w łonie Ko cioła rzymskokatolickiego. Pierwsze kroki, które doprowadziły w rezultacie do rozłamu, wyszły od gremiów kierowniczych Ko cioła rzymskokatolickiego, a wypowiedzenie posłusze stwa władzy ko cielnej przez mariawitów było odpowiedzi na akty Kongregacji w. Oficjum z 1904 roku i papie a Piusa X z 1906 roku, nakazuj ce rozwi zanie Zgromadzenia i ekskomunikuj ce jego członków, w przypadku niepodporz dkowania si tym decyzjom. Bardzo wa k ocen historyka prawa i znawcy problematyki wyznaniowej o mariawitach wyraził tu po wojnie prof. Jakub Sawicki, który stwierdził, e podobnie jak arianie „mariawici byli jedynym przejawem twórczej my li polskiej w dziedzinie religijnej" 4 . Podobnie syntetyczn i doniosł ocen w duchu ekumenizmu wyraził prof. Andrzej Grzegorczyk, mówi c, i „ruch mariawicki zrodził si z szczerej intencji odnowy w Ko ciele", a mianowicie „byli prekursorami wielu naszych dzisiejszych idei" 5 . 3 A. Grzegorczyk - Nasi bracia mariawici, Wi , 1965 r., nr 12; Ks. D. Olszewski -Pocz tki mariawityzmu. Studium historyczno-pastoralne. Roczniki Teologiczno-Kanoniczne TN KUL. 1976 r. t. XXlll, z 6; Ks. D. Olszewski Mariawityzm - pocz tki i rozwój, Wi , 1986 r., nr 2-3. 4 J. Sawicki - Historia stosunku Ko cioła do pa stwa, Warszawa, 1947 r., s. 207. 4 W pi miennictwie i wielu wypowiedziach, w szczególno ci duchownych, kształtuje si obecnie ocena, e panuj ca jeszcze w społecze stwie opinia o mariawitach jest wielce krzywdz ca i daleka od prawdy, a sposób odnoszenia si wielu katolików do mariawitów ubli a imieniu katolickiemu. 5 A. Grzegorczyk - Nasi bracia mariawici, Wi , 1965 r., nr 12, s. 44. 5 [ Pobierz całość w formacie PDF ] |