rusycyzmy, historia języka polskiego
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Paulina Burba Rusycyzmy lekykalne (łownikowe), royjkojzyczne zapożyczenia lekykalne (łownikowe), lekykalne wpływy jzyka royjkiego Materiał egzempliikacyjny tanowi zbiór 1263 ruycyzmów łownikowych wyekcerpowanych z prasy warszawskiej, wychodzącej w latach 1795-1918. Jzyk royjki zaznaczyłiwzaobielekykalnymiwytemiegramatycznympolzczyznyw dobie nowopolskiej. Czynnikipozajzykowe(nppolitycznegeograicznekulturowe)determinowały charaktertounkówjzykowychLataporozbiorowetookrebezporedniegokontaktupolzczyznyz jzykiemroyjkimuwarunkowanegozależnociąpolityczno-gopodarczączciziemipolkichod Rosji orazprowadzonązwłazcza poklcekolejnychpowtaoilnąakcjąruyikacyjnąSzerzeniu siruycyzmówprzyjałopokrewieotwoobujzyków Różnepodziałyzapożyczeo I Zapożyczenia lekykalne podział ze wzgldu na przedmiot zapożyczenia i topieo przywojenia 1) Zapożyczeniawłaciwe(wyrazowe)polegającenaprzejmowaniucałychwyrazów w postaci oryginalnejlubnieznacznieprzekztałconej 2) Zapożyczeniatrukturalne(kalkireplikitłumaczeniowce)powtałewwynikukopiowania truktury(budowy)obcychwyrazówlubzwiązkówrazeologicznychizatpowaniaich obcychkładnikówtjmoremówlub wyrazówzelementamirodzimymi 3) Zapożyczeniaemantycznegdyitniejącewyrazyrodzimezotająwzbogaconeonowe znaczenienawzórichodpowiednikówobcojzycznych Zapożyczenia lekykalne właciwe dzielą i na dwie grupy 1) Całewyrazyprzejtewniezmienionej potaciłowotwórczejzwanezapożyczeniami leksykalnymi (H. Rybicka) lub wyrazowymi (JOżdżyoki) 2) Wyrazy dostosowane morologiczniedoytemujzykapolkiego, czyli urobione polskimi przedrostkami i przyrostkami – zapożyczeniamoremowe II Zapożyczenia 1) Właciwe 2) Strukturalne 3) SemantycznetzwZapożyczeniaztuczneczyliwyrazyutworzonewdanymjzykuzobcych moremówJednotkitegotypupowtająnagruncierodzimym III Podział zapożyczeo o charakterze dychotomicznym wg E Haugena Mechanizmtychzapożyczeopoleganatymżemówiącyprzejmującdanyelementzjzykado jzykaBzmuzonyjetdotoowadgodoregułitniejącychwytemiezapożyczającymBW rezultacieniektóreelementy(wyrazzwiązkirazeologiczne)zotająprzenieionezjzykadojzyka B bez zmian (tzw. importacjaczyliprzenieienie)ainnezatąpioneczątkamirodzimymijzykaB (tzw. substytucja, czyli podstawienie) Podział zapożyczeo według kryterium formalnego – przedmiotu zapożyczenia Główne typy zapożyczeo to 1) Zapożyczenia ormalno emantyczne – wyrazy(zetawienia)przyjteprzezpolzczyznw obcymkztałcie(ormie)zaadaptowaneonetycznieigramatyczniezzachowaniemich znaczeolubewentualnymimodyikacjamiemantycznyminpartel‘zepółludziwpólnie pracującychnazaadzieumowyokrelającejudziałkażdegoczłonkawpracyzykachi odpowiedzialnoci’czajnik 2) Kalki leksykalne – wyrazy(zetawieniazwiązkirazeologiczne)charakteryzująceiobcą (royjką)budowąlubemantyką a) Kalki leksykalne strukturalne – wyrazy(zetawieniazwiązkirazeologiczne)powtałew wyniku (przejmowania) samej budowy, (struktury morfologicznej) obcych jednostek lekykalnychizatpowaniaobcychmoremów/wyrazówelementamirodzimymiDzielą ina aa) kalki strukturalne wyrazowe (tzwSłowotwórcze)np czarnoseciniec ab) kalki strukturalne frazeologiczne – np. głowa miejski ‘burmitrzmiataprezydent miata’(roGorodkojgołowa) b) Kalki semantyczne (znaczeniowe) – wyrazy o strukturze morfologicznej zgodnej z polzczyzną(wyrazypolkie)aleoemantyceukztałtowanejnawzórich odpowiednikówobcojzycznychnp wąski ‘cianyograniczony’(royzkij) Podział zapożyczeo lekykalnych ze wzgldu na topieo ich przywojenia 1) Cytaty tjwyrazy(połączeniawyrazowe)zachowującewtekciepolkimobcebrzmienie lubobcapiowni 2) Zapożyczenia czciowo przywojone – wyrazynieodmiennezawzgldunawąpotad onetycznąutrudniającąwłączenieichdopolkichwzorówodmiany 3) Zapożyczenia całkowicie przyswojone , tj. wciągnite w obrb polskiej leksji. Bibliografia: HKara Rusycymy w polscynie okresu aborów, Warszawa 1996, str. 13-19, 47-57. [ Pobierz całość w formacie PDF ] |