RUŚ KIJOWSKA w XI w., Historia Rosji
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Historia Rosji - serwis historyczny Page 1 of 4 Czytelnia | Postacie | Dynastie | Ź ródła | Inne | Aktualno ś ci | Kontakt RUŚKIJOWSKAwXIw.jejrozkwitiupadek [ AldemusdeDodogne ] RuśKijowskawpoczątkachXIw.byłapaństwemonieprzeciętnychmoŜliwościach. Główną zasługą takiego stanu rzeczy były liczne sukcesy księcia kijowskiego Włodzimierza Wielkiego. Jego energiczna polityka, zarówno wewnętrzna, jak i zewnętrzna,konsekwentnedziałaniawymierzoneprzeciwkoBizancjum,doskonałe wyczuciesytuacjiizręcznewyjścieznajgorszejklęskizadecydowało,Ŝenadano mu przydomek Wielki. Co ciekawe, Włodzimierz w oczach cerkwi był nie tylko "wielki"aletakŜeświęty;kanonizacjabyłaściślepowiązanazprzyjęciemchrztu. SamoprzyjęciechrześcijaństwaprzezRuśjestróŜnieinterpretowane.L.Bazylow przedstawia decyzję zawarcia małŜeństwa między Włodzimierzem a Anną, księŜniczką bizantyjską, jako wymuszoną przez Ruś, jako decyzję natury politycznej(takjaksytuacjamiałasięwpaństwachEuropyZachodniej).Natomiast FeliksKonecznyw"DziejachRosji"zpoczątkuXXw.przestawiaWłodzimierzaw ogóleniezainteresowanegochrztem.WedługKonecznego,więzionywbizantyjskiej twierdzyChersonez,Włodzimierzniezostałwypuszczony,dopókiniepojąłAnnyza Ŝonęinieuznałwiarykatolickiej.SamniemamŜadnychpodstawdoosądzenia słusznościtychzałoŜeń,leczwydajemisię,zetowłaśniepolitykawzięłagóręi zadecydowałaochrzcie.TymbardziejwierzęwteorięL.Bazylowa,ŜeWłodzimierz był znany jako doskonały polityk. Bez wątpienia moŜna stwierdzić, Ŝe potęga państwa ruskiego była w początkach XI wieku wielka, co dawało dobry start kolejnymRurykowiczom. WiekXIwdziejachRusijestotyleciekawyŜezbiegiemlatmoŜnazaobserwować niezwykłe zjawiska. Ustabilizowanie się państwa było początkiem największego rozwoju politycznego i gospodarczego Rusi Kijowskiej. Państwo Kijowskie niewątpliwie osiągnęło szczyt swoich moŜliwości za panowania Włodzimierza Wielkiego(9781015)jakiJarosławaMądrego(10191054).Zastanawiającyjest jednakfakt,iŜtaksilnierozwiniętepolitycznie,gospodarczoikulturowopaństwo, którejeszczewpołowieXIbyłopotęgąwtejczęściEuropy,popadłowgłęboki kryzys polityczny, prowadzący do całkowitego upadku. Jak wiemy, połoŜenie geograficzne (liczne szlaki handlowe) jak i sytuacja polityczna (połączenie ziem nowogrodzkich i kijowskich) na słowiańszczyźnie wschodniej przyczyniły się do znacznegobogactwaowegopaństwa.Nasuwasięjednakpytanie:czyRuśswoje "prosperity"zawdzięczałatylkotymkorzystnymokolicznościom,czyteŜzręcznej grzepolitycznej? GłównymwydarzeniemnaRusiKijowskiejwpierwszychlatachXIw.byławalkao władzęuschyłkuŜyciaWłodzimierzaWielkiego.DonajwaŜniejszychbłędówtegoŜ monarchy moŜna zaliczyć podąŜenie w ślady ojca, czyli przekazanie władzy w większychruskichgrodachswoimsynom.Decyzjataprzyczyniłasiędolicznych walk o władzę między braćmi, jak i samym, zlekcewaŜonym przez synów, Włodzimierzem.NajgorszyokreswalkrozpocząłsięjednaktuŜpojegośmierci.W potyczkach tych przodowali: Jarosław, sprawujący władzę w Nowogrodzie oraz Świętopełk Przeklęty, który to swoim brutalnym postępowaniem w dąŜeniu do władzyzyskałtakhaniebneprzezwisko.Wartotezwspomnieć,ŜeŚwiętopełkbył zięciemnaszegoBolesławaWielkiego(znanegotakŜejakoChrobry).Wdobiewalk nawschodzie,zktórymPolskautrzymywałaprzyjaznestosunki,Bolesławudałsię na prośbę Świętopełka na Ruś, aby przywrócić porządek i osadzić na tronie "swojegoczłowieka",Świętopełka.Wiązałosiętooczywiściezlicznymikorzyściami naturypolitycznejdlamłodziutkiegopaństwapolskiego.Abyinterwencjasięudała, Chrobrywyruszyłzlicznymiposiłkamizarównowęgierskimijakiniemieckimi.Po 2008-04-06 Historia Rosji - serwis historyczny Page 2 of 4 stronieprzeciwnejstanąłnaRusiJarosławzposiłkamiwareskimiinowogrodzkimi. DostarciadoszłowdrodzenaKijów,nieopodalgroduWołyń,gdzierozgromiono siły Jarosława. W samym Kijowie tak się przestraszono wojsk Chrobrego, iŜ bezproblemowo oddano władzę w ręce Świętopełka, który jednak długo jej nie utrzymał. Sam Bolesław w drodze powrotnej przyłączył do Polski Grody Czerwieńskie najbardziej sporną dzielnicę w średniowiecznych kontaktach polskoruskich. PokrótkichrządachwygnanegozkrajuŚwiętopełka,władzęwpaństwieobjąłjego brat, Jarosław Mądry (10191054). To właśnie temu władcy Ruś Kijowska zawdzięczaswójnajwiększyrozkwit,choćpoczątkowoniebyłowcaletakłatwo. Biorąc pod uwagę rządy Jarosława, tak naprawdę samodzielną władzę nad całą RusiąKijowskązyskałonpośmierciMścisława,księciatmutarakańskiego,który korzystając z zawirowań w państwie ruskim planował podporządkowanie sobie tych ziem. Ostatecznie jednak jego wysiłki skończyły się na opanowaniu tylko częściRusi.TakwięcpośmierciMścisława,Jarosławmógłwpełniskoncentrować sięnapolitycezagranicznej.Ruśwtymczasiebyławbardzodobrejkondycjitak więc zorganizowanie odpowiednich sił na wyprawy Jarosława nie była trudne. Wyprawywojenneposzłycałą parą. Napierwszyplanwojskaskierowałysię ku Polsce(nieszczęsneGrodyCzerwieńskie),Litwę,Jaćwingów,EstówiPieczyngów. Wkońcuw1043wyprawiłsięnaBizancjum.Niestetytapotyczkaniepowiodłasię gdyŜBizantyjczycyuŜyliwobecWłodzimierza(synaJarosława,którydowodziłową wyprawą) i ostatnich juŜ posiłków wareskich, nieznanego Rusinom "ognia greckiego".Codziwne,wtamtychczasachWaregowieznaczniepomagalipaństwu ruskiemu,aleniemieliŜadnychŜądańterytorialnychztegotytułu.Chcielisięoni jedyniewzbogacić,nabywająccoraztonowszeprzywilejehandlowe.Nieposiadali oniŜadnejadministracji,aniformyrządów.Ruśczęstotowykorzystywałaprosząc Waregów o wsparcie, wiedząc, Ŝe nie stracą w tym przypadku choćby najmniejszegokawałkaterytorium. MiniaturazpołXIw.przedstawiająca"OgieńGrecki". BrońktórazadałaklęskęRusinompodczaskampaniiz1043r. Jarosław, podobnie jak Włodzimierz, nie potrafił jednak wyciągnąć wniosków z przeszłości.Chodziłomianowicieopodziałpaństwamiędzysynów.Byłtodylemat kaŜdegowładcyeuropejskiego,doprowadzającyprzewaŜniedopodziałupaństwa. Jarosław wprowadził zasadę senioratu obejmującą dzielnice kijowską i nowogrodzkąiusadziłnanimswojegonajstarszegosyna,Izjasława,apozostałym czteremsynomoddałmniejwaŜnegrodywpaństwie.Początkowostosunkimiędzy braćmiukładałysiępomyślnie.Takistanrzeczynietrwałjednakdługo,juŜw1064 r. Rościsław, tenktóremu nieprzypadła Ŝadna ziemia, postanowił sam sobieją nadać. Skorzystał ze śmierci Włodzimierza, syna Jarosława i zagarnął ziemię nowogrodzką. Wraz z druŜyną złoŜoną z wojów nowogrodzkich napadł na Tmutarakańiosiadłtam,obejmująctamtejszeziemie,jednakjuŜw1067został otruty. NajwaŜniejsząosobąwpaństwiepozostawałIzjasław.Tozjegoinicjatywyw1067 ukazała się tzw. druga redakcja "Prawdy Ruskiej" czyli próba wyraźnego zaznaczenia najwaŜniejszej osoby w państwie. Jednak tego władcy takŜe nie ominęły zawirowania polityczne, nasilające się w ówczesnej Rusi. W okresie 2008-04-06 Historia Rosji - serwis historyczny Page 3 of 4 rządówIzjasławanastąpiłrozłamkościoła.IzjasławstanowczostanąłprzyRzymie, co było znakomitym pretekstem do usunięcia niewygodnego brata z tronu. W okresiewładzyIzjasławawybuchałytakŜelicznebuntymoŜnych,ponadtokaŜdyz ksiąŜąt ruskich marzył o tytule księcia kijowskiego i jak największej władzy. Wszystkie te oraz inne mniej waŜne czynniki zadecydowały o wejściu Rusi kijowskiej w nową fazę walk o władzę. Skutkami tego było znaczne osłabienie pastwa, liczne najazdy Połowców oraz aŜ trzy wygnania księcia kijowskiego Izjasława. Sam Izjaslaw był o tyle w komfortowej sytuacji, iŜ utrzymywał przyjazne stosunki z zachodnim sąsiadem Polską. DuŜą takŜe wagę naleŜy przypisaćwięzomrodzinnymobuksiąŜątBolesławaiIzjasława.Izjasławmógłw kaŜdej chwili liczyć na pomoc Polskich oddziałów, nie tylko ze względów rodzinnych, ale oczywiście takŜe dlatego, Ŝe Bolesław chciał mieć w Kijowie przychylnegosobiewładcę. PierwszawyprawanaRuśKijowskązBolesławemŚmiałymnaczelemiałamiejsce wiosną1069.BolesławIIwrazzwygnanymkrewnymorazposiłkaminiemieckimi wyruszyli starym szlakiem Chrobrego na Ruś. Podobnie jak wtedy, wjazd do Kijowa odbył się bezproblemowo, gdyŜ w Kijowie przestraszono się potęgi Śmiałego, pamiętając zapewne czasy, kiedy to Chrobry wtargnął do ich wspaniałego miasta. Misja została zakończona pełnym powodzeniem, Polacy w drodzepowrotnejpogwałcilisobieipograbili,;)asamIzjasławosiadłnaswoim tronie.Jednakniezagrzałonnanimmiejscanadługo,gdyŜporokurządówzostał ponownie wypędzony. Bolesław zorganizował jeszcze jedną wyprawę, równie udaną,jednakpokolejnym,juŜtrzecim,wygnaniuzięcia,Śmiałyruszyłgłowąi uznał, Ŝe polityka jest waŜniejsza od rodziny. Bolesław i Światosław, ówczesny ksiąŜę kijowski, zawarli sojusz, który mówił o nieagresji, niepodejmowaniu kolejnychinterwencjizestronypolskiejipomocymilitarnejwwojniezNiemcami, jakiejmiałaudzielićstronaruska.Zawiedzionyiwypędzony(tymrazemzPolski) Izjasław,udałsięnadwórCesarskiHenrykaIV,zprośbąointerwencjewjego sprawach. Zadeklarował, Ŝe odda Ruś w lenno cesarskie, co Henrykowi było oczywiściebardzonarękę.Stanowiłotopodstawędoszykanowaniapolitycznego obu słowiańskich państw, jednak groźby Henryka okazały się mało skuteczne i poszkodowanyIzjasławzostałodesłanyzcesarstwa(czytaj:kolejnyrazwygnany). W późniejszych czasach szukał jeszcze wsparcia u samego papieŜa, jednak ten takŜe nie mógł mu pomóc. Ostatecznie w roku 1077, po śmierci Światosława, Izjasławzasiadłporaztrzecinatroniekijowskim.Jegorządynietrwałyjednak długo,bozaledwierok.OstateczniewładzęIzjasławaobaliłsojuszdwóchruskich ksiąŜąt:WsiewołodaiOlega,(synaSwiatosława);wpotyczcepodCzernihowemw 1078r.ZginąłIzjasław,anowymksięciemkijowskimzostałWsiewołod.Przezjakiś czasnaRusiKijowskiejpanowałspokój. PośmierciWsiewołoda,walkiowładzeznaczniesięnasiliły.Niktniestosowałsię dozasadysenioratu,ksiąŜątusuwanozdziedzictwasiłą.Zpoczątkuwładzęobjął syn Izjasława, Świętopełk. Za jego czasów wzmogły się ataki Połowców oraz wielkie spory wewnętrzne. Znacznie osłabiony kraj, który niegdyś dominował wśródpaństwSłowiańskich,zrokunarokstawałsięcorazbardziejpodatnyna wszelkie zewnętrzne ataki.Jednak spryt i doskonałagra polityczna Świętopełka zadecydowałaospadkuagresjichanówpołowieckich.OŜeniłsięonbowiemzcórką jednego z chanów i wraz ze zjednoczonymi siłami ksiąŜąt ruskich (choć to wydawałosięniemoŜliwe),odparłonserięatakówpołowieckich. TowłaśniezaczasówŚwiętopełka,nazjeździesześciuksiąŜątwLubeczu,w1097 r. podjęto próbę zjednoczenia pogrąŜonej w rozbiciu Rusi. Głównymi postanowieniamizjazdubyłozerwaniezzasadąsenioratu,któryprowadziłtylkodo walkwewnętrznych.WyznaczonotakŜekaŜdemuzsześciubracidzielnicę,wktórej będziesprawowałswąwładzę,awrazieatakuzewnętrznegozobowiązanosiędo wspólnejwalkizwrogiem.WaŜnympunktemporozumieniabyłotakŜepozbyciesię najbardziej energicznych z braci, którzy stanowiliby istotne zagroŜenie dla zjednoczonego państwa. Takim zagroŜeniem stał się Wasylko, który został uroczyście zaproszony do Kijowa, po obradach w Lubeczu, po czym oślepiony i 2008-04-06 Historia Rosji - serwis historyczny Page 4 of 4 wtrąconydolochu.TakistanrzeczyoburzyłniektórychzksiąŜątruskichiznów doszło do walk. Wszystkie próby zagarnięcia władzy w państwie skończyły się jednakwrazzkolejnymzjazdem,tymrazemwWiticzewie. JeŜeli chodzi o kulturę XIwiecznej Rusi, to od początku państwowości ruskiej zadziwiała ona licznych podróŜników swym nieprzeciętnym bogactwem. JuŜ w pierwszych latach istnienia państwa moŜna zauwaŜyć szybki rozwój malarstwa religijnego,jakisakralnejarchitektury.ZresztącaływiekXInaRusiKijowskiej jestzdominowanyprzezsztukęmalarstwaikonograficznego.Atrzebapamiętać,Ŝe wtamtymczasieklasztoryisoborybyłyjedynymiośrodkamikulturynaRusi.Od samego początku, chociaŜ Ruś wdawała się w liczne konflikty z Cesarstwem Bizantyjskim, kulturowo upodabniała się do swego sąsiada. Takim przykładem mogą być sobory św. Sofii w Połocku i Nowogrodzie, wzorowane na słynnym konstantynopolskim Hagia Sofia. Warto takŜe dodać, Ŝe przy soborze św. Sofii, który został wybudowany na cześć zwycięstwa nad Pieczyngami, powstała pierwsza ruska biblioteka. Nie moŜna jednak powiedzieć, Ŝe Ruś Kijowska była kopią Cesarstwa. Za jej odrębnością kulturową przemawiają np. liczne cerkwie powstałewXIXIIw.wHaliczu,Czernihowie,Smoleńsku,Witebsku,Pskowieczy tezwRiazaniu. Powracającjednakdosytuacjiwpaństwie,niewyglądałaonaróŜowo.Wkrótcena RusizapanowałchaoswywołanylicznymibuntamimoŜnych,cozwiększyłojeszcze bardziejrozdrobnieniefeudalnekraju.Ruśsłabła,aŜwkońcuprzestałaistniećjako twór polityczny, dlatego warto wspomnieć czasem o latach dobrobytu na Rusi, któreprzypadłynawiekXI. Bibliografia F.KonecznyDziejeRosji L.BazylowHistoriaRosji B.RybakowPierwszeWiekiHistoriiRusi T.OrszańskiZarysDziejówRusiHalickiejiKarpackiejwWiekachŚrednich T.GrudzińskiBolesławŚmiałySzczodry PracaZbiorowaHistoriaLiteraturyRosyjskiejPWN SkomentujnaForum SerwisHistorycznyHistoriaRosji 2008-04-06 [ Pobierz całość w formacie PDF ] |