s38id281, kosmetologia, Kosmetologia(3)
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
KOSMETYKI Cytokiny — inteligentne składniki kosmetyków Rolą współczesnego kosmetyku jest nie tylko upiększa- nie, ale także regenerowanie skóry oraz opóźnianie procesów jej starzenia. Coraz istotniejsza wydaje się być zatem wiedza z zakresu biologicznej czynności składni- ków stosowanych w preparatach kosmetycznych, której w ostatnich latach poświęcono wiele uwagi. Z tego też powodu czasami określane są one mianem „hormonów tkankowych”. Są one systemami odpowiedzialnymi za kontrolę procesów zapalnych oraz działa- nie i dojrzewanie komórek układu od- pornościowego i wydzielane są głównie przez komórki tego układu. Należą do nich m.in. interleukiny, interferony oraz czynniki wzrostowe komórek szpiku kostnego. Ich działanie opiera się na me- chanizmie receptorowym, w którym wa- runkiem wywołania efektu jest ich fi- zyczne związanie z odpowiednimi dla nich receptorami na powierzchni komór- ki. Brak receptorów swoistych dla dane- go rodzaju cytokin powoduje, że określo- ny związek, obecny nawet w dużym stę- żeniu, nie działa na daną komórkę. Przy- łączenie się cytokiny do komórki wyzwa- la w niej szereg reakcji, zwanych odpo- wiedzią komórkową a prowadzących do uaktywnienia odpowiednich enzymów. Mają one wpływ na pobudzanie lub zaha- mowywanie czynności życiowych takich jak: rozmnażanie, wzrost, przemieszcza- nie się komórek układu odpornościowe- go do miejsc zainfekowanych czy też niszczenie nowotworów. Warto tu zwrócić uwagę na fakt, że w kosmetyce głównie mogą znaleźć za- stosowanie te związki, których funkcje mogą być użyteczne w zapobieganiu sta- Magdalena Sikora smetyków prześcigają się w po- szukiwaniu nowych, coraz bar- dziej innowacyjnych surowców kosme- tycznych. Od dłuższego czasu duże zain- teresowanie w medycynie wzbudzają cy- tokiny. Za odkrycie pierwszych związ- ków z tej grupy nagrodę Nobla z zakresu fizjologii i medycyny otrzymali w 1986 roku Rita Levi-Montalcini i Stanley Co- hen. Te obiecujące, „inteligentne” prze- nośniki informacji w ostatnim okresie przykuwają również uwagę kosmetolo- gów. Prawidłowe funkcjonowanie skóry jest ściśle związane z działaniem bariery naskórkowej, która odpowiedzialna jest za jej nawilżenie. Zakłócenie tego działa- nia wynika ze złej pracy keratynocytów wytwarzających białka, cukry i cytokiny, które sterują procesami zapalnymi oraz rozrostem naskórka. W literaturze moż- na znaleźć wiele różnorodnych informa- cji dotyczących tych związków. Cytokiny (citos — komórka, kinesia — ruch) to substancje białkowe znajdujące się i po- ruszające się w przestrzeniach międzyko- mórkowych. Istnieje wiele rodzajów cy- tokin. Związki te zaliczane są do grupy glikoproteidów, charakteryzujących się bardzo zróżnicowaną masą cząsteczkową wahającą się od kilku do kilkudziesięciu kD. Różnią się one nie tylko wielkością, ale także miejscem działania oraz funkcją jaką pełnią. Stanowią one elementy roz- budowanego systemu regulacji funkcji wielu układów organizmu ludzkiego. Cy- tokiny są substancjami bardzo aktywny- mi, działają wielokierunkowo, poszcze- gólne związki powiązane są z odpowied- nimi receptorami. Związki te działają la- winowo, każdy z nich może powodować wydzielanie kolejnego — mówimy o tak zwanej kaskadzie cytokinowej. Komórkowi decydenci Podstawowa rola jaką pełnią w organi- zmie związana jest z przekazywaniem in- formacji pomiędzy komórkami. Działa- nie ich porównywane bywa często z funkcją jaką pełnią w organizmie hor- mony, z tą tylko różnicą, że te ostatnie działają ogólnoustrojowo, natomiast cy- tokiny miejscowo. Stężenie hormonów największe jest we krwi i maleje w głąb tkanek, w przypadku cytokin jest zaś od- wrotnie. Przyczyną tego zjawiska jest fakt, że w odróżnieniu od hormonów Podstawowa rola jaką cytokiny pełnią w organizmie związana jest z przekazywaniem informacji pomiędzy komórkami działają one na małą odległość. Cecha ta pozwala na ich bardziej specyficzne funkcjonowanie w określonych regio- nach organizmu, przy czym stężenie od- powiednich czynników regulacyjnych jest różne i w dużym stopniu zależne od aktualnego na nie zapotrzebowania. Cy- tokiny uwalniane są przez aktywowane komórki różnych tkanek, posiadających właściwości hormonów komórkowych. rzenia się skóry. W tym szczególnym przypadku rola cytokin polega na identyfikowaniu i dia- gnozowaniu aktualnego stanu skóry, a następnie przekazywaniu odpowied- nim komórkom informacji o tym stanie. Cytokiny obecne w skórze wywierają znaczący wpływ na odnowę naskórka oraz procesy związane ze starzeniem ko- mórek skóry. Są one odpowiedzialne za 34 LUTY/MARZEC O soby zajmujące się produkcją ko- KOSMETYKI uaktywnienie fibroplastów i w konse- kwencji syntezę wielu związków niezbęd- nych do jej prawidłowego funkcjonowa- nia takich jak kolagen, elastyna, kwas hialuronowy. Pod wpływem informacji otrzymanych od cytokin komórka rozpo- czyna syntezę brakujących jej substancji. Po uzyskaniu właściwej równowagi nie- zbędnej do prawidłowego jej funkcjono- wania i zarejestrowaniu tego przez cyto- kiny, odpowiednia informacja trafia do komórki , która zaprzestaje produkcji uzupełnionych składników. Uproszczoną zasadę działania cytokin można przedstawić za pomocą następują- cego schematu: w stosunku do stanu sprzed kuracji, wzrost elastyczności skóry, obserwowany u grupy kobiet w wieku 25 — 60 lat, któ- re poddano 7-tygodniowej kuracji prepa- ratami zawierającymi w układzie recep- turalnym te związki. Podobne rezultaty uzyskano u badanych osób również w przypadku poprawy jędrności ich skó- ry. Odkrycie cytokin umożliwia zatem nie tylko bierne dostarczanie skórze bra- kujących składników takich jak elastyna, kolagen czy też kwas hialuronowy, ale Biorąc pod uwagę omówione działa- nie cytokin można przypuszczać, że za- stosowanie ich w kosmetyce może być skuteczną receptą na długie zachowanie młodej i zdrowej skóry. Rośliny bezpieczniejsze Licznie prowadzone badania wykaza- ły jednak, że efekt zewnętrznego stoso- wania preparatów zawierających w ukła- dzie recepturalnym tego typu związki może nie ograniczać się do miejsca apli- problem diiagnozowaniie probllemu przekazanie informacji komórce synteza potrzebnejj substancjjii rozwiązanie problemu przekazanie informacji komórce zahamowaniie syntezy substancjjii Istotnym elementem mechanizmu działania cytokin jest zdolność przywra- cania właściwego poziomu substancji wpływających na wygląd i właściwości skóry, ale nie obojętny jest również fakt, że proces ten rozpoczyna się niezwłocz- nie po stwierdzeniu ich niedoboru. Dzię- ki takiemu systemowi sygnalizacyjnemu i szybkiej reakcji cytokin nie dopuszcza- ją one do powstania trwałych zmian, spo- wodowanych niedoborem tychże sub- stancji w organizmie a więc i w skórze. pozwala także na aktywację komórek, aby same zaczęły je wytwarzać. Według dostępnych danych, właściwe połączenie czynnych cytokin i wprowa- dzenie ich do preparatów kosmetycznych w odpowiednich proporcjach może peł- nić następujące funkcje: - regenerującą — dzięki aktywizowaniu procesu tworzenia się keratynocytów i w konsekwencji szybkiej odnowie naskórka - ujędrniająco-nawilżającą — dzięki sil- nej stymulacji w fibroplastach powo- dującą produkcję nowych potrzeb- nych do jej prawidłowego funkcjono- wania związków, - obronną — poprzez oddziaływanie na komórki systemu immunologicznego skóry, dzięki czemu staje się ona od- porna na stany zapalne, podrażnienia, infekcje i alergie. kacji preparatu. Wątpliwości budzi przede wszystkim wielkość dawek uży- tych cytokin, gdyż pomimo stosowania ich w dużo mniejszych stężeniach niż w farmaceutykach mogą one wywierać wiele działań ubocznych w stosunku do całego organizmu Z tego też powodu za- częto poszukiwać alternatywnych roz- wiązań pośród substancji roślinnych, które wykazywałyby działanie podobne do cytokin, a nie niosłyby niebezpieczeń- stwa jakie one mogą powodować. Rów- nież choroba Kreuzfelda-Jacoba tzw. choroba wściekłych krów przyczynia się do tego, ze coraz częściej rezygnuje się z naturalnych składników pozyskiwa- nych z tkanek zwierzęcych i zastępuje się je składnikami pochodzenia roślinnego. Uaktywnić młodość Ponieważ z wiekiem, w starzejącym się organizmie aktywność cytokin w wi- doczny sposób zmniejsza się konieczne z punktu widzenia kosmetycznego wyda- je się uzupełnianie ich poprzez stosowa- nie odpowiednich preparatów pielęgna- cyjnych. Fakt ten potwierdzają prowa- dzone badania dotyczące określenia efek- tywności stosowanych cytokin . Stosując metodę in vitro, badano między innymi ich zdolność do aktywacji fibroplastów, która wzmaga między innymi produkcję kolagenu i elastyny. Dowodem skutecz- ności cytokin w tym układzie może być wyraźny, dochodzący nawet do 80% Analogami cytokin zwierzęcych są syntetyczne regulatory wzrostu roślin NR 2-3 / 2004 35 KOSMETYKI tzw. cytokininy, które z chemicznego punktu widzenia są pochodnymi adeni- ny. Podobnie jak cytokiny są one miej- scowymi przekaźnikami informacji, sta- nowiącymi grupę regulatorów, których najbardziej charakterystycznym działa- niem jest stymulacja podziałów komór- kowych. Wywierają one duży wpływ na procesy biochemiczne, mogą bowiem stymulować syntezę kwasów nukleino- wych, białek, lipidów. Ponadto są one czynnikami regulującymi ich transport, uruchamianie i magazynowanie. Cytoki- niny są odpowiedzialne za obni- żanie aktywności proteaz, a także aktywność i syntezę innych en- zymów. Mogą one także oddziały- wać na wiele istotnych procesów fi- zjologicz- nych, takich jak oddy- chanie czy gospodarka wodna ro- ślin. Związki te wywierają duży wpływ na metabolizm roślin oraz stanowią jeden z czynników regulują- cych procesy ich wzrostu. Odpowiadają one między innymi za kiełkowanie, organogenezę, rozgałęzie- nie pędów, kwitnienie. Pierwszymi po- znanymi cytokininami były kinetyna oraz wyodrębniona z niedojrzałych na- sion kukurydzy, bardziej aktywna zeaty- na. Charakteryzują się one zdolnością do opóźniana procesów starzenia fibropla- stów odpowiedzialnych za produkcję ko- lagenu i elastyny. Przeprowadzone bada- nia wykazały, że zastosowane w kremach aplikowanych na skórę opóźniają i zapo- biegają niekorzystnym zmianom spowo- dowanym jej starzeniem. słonecznych. Po 4 tygodniach stosowa- nia środka kosmetycznego zawierającego 5% cytokin mlecznych obserwuje się wy- raźne rozjaśnienie miejsc poddanych ku- racji. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że kompleks ten w istotny sposób zmniejsza ilość melani- ny wytwarzanej w procesie melanogene- zy. Aktywność cytokin mlecznych w tym procesie porównywalna jest z aktywno- ścią arbutyny czy hydrochinonu- po- wszechnie stosowanych w kosmetyce środków wybielających. W odróżnieniu jednak od nich efekt rozjaśnia- nia miejscowych prze- barwień skóry nie jest spowodowany zahamowaniem produkcji ty- rozynazy. W przypad- ku cytokin najpraw- dopodob- niej nastę- puje ogra- niczenie zdolności rozmnaża- nia melano- cytów, które zabezpiecza skó- rę przed nadmierna pigmentacją. sowany efekt keratolityczny z efektem pobudzającym aktywność jej komórek. io Uwaga — drogo! Na podstawie przeglądu dostępnych na rynku krajowym kosmetyków zarów- no polskich jaki zagranicznych firm ko- smetycznych można stwierdzić, że do najczęściej stosowanych w recepturach tego typu układów należą cytokiny mle- ka oraz kinetyna czyli 6-furfuryloaden- ina. Z informacji pojawiających się na etykietach opakowań wyrobów wynika, że stosowane miejscowo produkty zawie- rające je w swoim składzie w preparatach kosmetycznych mają zdolność do opóź- niania i zapobiegania niekorzystnym zmianom spowodowanym starzeniem się skóry. Ponadto wykazują one działanie antyoksydacyjne, dzięki czemu zmniej- szają efekty fotostarzenia skóry. W efek- cie stosowania preparatów następuje wy- raźne zmniejszenie zmarszczek wygła- dzenie skóry, poprawa jej kolorytu. Ograniczeniem w stosowaniu tego ty- pu surowców może być stosunkowo wy- soka ich cena, która w przypadku niektó- rych układów może sięgać nawet kilku tysięcy złotych za kilogram. Badania nad cytokinami nadal jednak trwają i dopiero czas pokaże czy nadzieje jakie wiąże się z ich działaniem okażą się prawdziwe i czy cena jaką trzeba za nie zapłacić jest tego warta. Trigenium KRF ® W preparatach przeznaczonych do pielęgnacji skór dojrzałych, suchych często łączy się w jednej recepturze cyto- kiny z innymi substancjami biologicznie aktywnymi np. algami. W wyniku połą- czenia tych surowców można osiągnąć efekt samoregulującego działania cyto- kin, które zostaje uzupełnione blokują- cym działaniem alg w stosunku do ela- stazy, enzymu rozkładającego kolagen i elastynę i przyspieszającego starzenie skóry. Preparaty tego typu można stoso- wać do cer wrażliwych osiągając efekty — wygładzenie zmarszczek, głębokiego nawilżenie, wzrostu elastyczności i sprę- żystości skóry. Coraz częściej w literatu- rze patentowej pojawiają się informacje na temat łączenia cytokin z innymi su- rowcami biologicznie aktywnymi i wy- korzystania tych surowców w postaci przygotowanego kompleksu, który znaj- duje zastosowanie w kosmetyce. Prepa- raty te bardzo często oferowane są pod zastrzeżonymi dla całego układu nazwa- mi. Przykładem wykorzystania różnych surowców w jednym produkcie może być układ łączący działanie enzymów i cytokin, który zapewnia skórze skoma- Autorka reprezentuje Instytut Podstaw Chemii Żywności Politechniki Łódzkiej bufuks@snack.p.lodz.pl Literatura: • R.D. Petersen, W. Reinhold, J. Tyborczyk; C & T,112,65, 1997 • M. Filion, N. Phillips, Journal of Pharma- cy and Pharmacology, 53(4),551- 561,2001 • Patent WO 2 085 323, 2002 • J. Kwiatkowska, Salon i elegancja, 6 (51), 1997 • J. Dylewska- Grzelakowska,, „Kosmetyka stosowana”, WSiP 1999 • R. Glinka, Rynek kosmetyczny, 3,1997 • S. Jurkowska, „Surowce kosmetyczne”, WSF, Wrocław, 2001 • Materiały informacyjne firmy Curt Rich- ter • W.W. Jędrzejczak, „Cytokiny- zastosowa- nie kliniczne”,Volumed, Wrocłąw, 1997 • S. Majewski, Kosmetyka i Kosmetolo- gia,1,6,2002 • Patent WO 2 027 351, 2000 A może zmleka? W kosmetyce znalazły swoje miejsce także cytokiny mleczne. Pod względem biochemicznym można traktować mleko jako nośnik olbrzymiej liczby komórek. Zawiera ono niemal wszystkie rodzaje regulatorów w tym także cytokin nie- zbędnych do prawidłowego funkcjono- wania m.in. skóry. Mleczny kompleks peptydowy zawierający te przekaźniki działa analogicznie jak omówione wcze- śniej cytokininy. Odgrywa on ponadto istotną rolę w usuwaniu przebarwień 36 LUTY/MARZEC [ Pobierz całość w formacie PDF ] |